MamboLearn.com
 
 
Home arrow اجتماعی arrow توسعه مبتنی بر دانایی در چشم انداز ایران
توسعه مبتنی بر دانایی در چشم انداز ایران چاپ ارسال به دوست

توسعه مبتنی بر دانایی درچشم انداز ایران آینده

توسعه مفهومی جدید است که طرح آن به اوایل قرن بیستم برمی گردد اوج کار برد این مفهوم بعد از جنگ جهانی دوم درمتون مربوط به بهسازی اجتماعی سیاسی واقتصادی مطرح شده است . با نگاه اجمالی به متون تا ریخی ، اجتماعی و فلسفی درگذشته های دور ، شاهد کاربر د مفاهیمی چون ترقی ، پیشرفت ، تکامل و تطور اجتماعی بوده ایم همه ی مفاهیم درصد بود تا تغییراتی را تبیین نماید جامعه ی انسانی هیچ گاه از ثبات برخوردار نبوده است جامعه نهادی است نا آرام درحال تغییر وتحولات اجتماعی بحث می کند به نظر برخی از جامعه شناسان جامعه شناسی حول یک دو مو ضوع نظم  اجتماعی و تغییر اجتماعی مطرح شده که دو ، دوروی یک سکه هستند . برخی از جامعه شناسان مقوله ی نظم و برخی مقوله تغییر را مبنا و موضوع اصلی دانسته اند ( چلبی ، 1375) سوال اساسی نظر یه پردازان نظم این بود که چه چیزی  موجب می شود  یک جامعه درعین تنوع  وکثرت فرونپاشد و نیز عوامل احتمالی تقویت کننده و تحکیم بخش کدامند ؟ به بیان دیگراین دسته تحت تا ثیر آرای هستی شنا سان درپی  یا فتن پا سخ این مطلب بوده اند که چگونه نظام جا معه مانند نظام هستی به حیات خود استمرار می بخشد و
مو جب بقای خود را فراهم می کند دیگر پرسش های نظم گرایان این است که نظم و ابعاد آن چیست ؟ انواع نظم حاکم بر جا معه چیست ؟ نمادهای نظم کدامند ؟ نظم چگونه استمرار پیدا می کند ؟

برخی از اندیشمندان اجتماعی موضوع مورد مطالعه خویش را تغییر ات جامعه قرار داده اند سوال اصلی این دسته از اندیشمندان آن است که چرا جوامع تغییر می یا بند ؟ نمادها ی این تغییرات کدامند ؟ زمینه ها ی تغییر چیست ؟ عوامل تغییر
دهند ه و کار گزاران کدامند . تا ثیر پذیران تغییرچه کسانی هستند ؟ برخی اندیشمندان این عرصه به طرح مبا حث کلان پرداخته و صحبت از تحولات اجتماعی به میان آوردند این گروه تحولات کیفی یک جام معه را منظور  داشته اند و در اندیشه ها ی خود مراحل تحول تا ریخی جا معه را مورد بحث قرار داده اند ودرباره ی علت ها ودلایل تحولات دیدگاه های خود را مطرح کرده اند .بیشتر این اندیشمندان دارای دید گاه فلسفی قرار داده اند هر یک ازاین اندیشمندان بر اساس بینش های فلسفی خود تلا ش
 داشته اند  تا چگونگی تحولات و تغییر چرخ تا ریخ جوامع را روشن سازند و و ضوح بخشند.بیشتر این دیدگاه ها در حوزه ی فلسفه تاریخ مطرح شده است اندیشمندان طفدار نو سازی ، گذرا از جوامع را روشن سازند و وضوح بخشند بیشتر این دیدگاه ها درحوزه ی  فلسفه تاریخ مطرح شده است اندیشمندان طرفدار نو سازی گذرا جوامع سنتی به مدرن را به عنوان موضوع اصلی انتخاب کرده اند .جوا مع ما قبل مدرن ، و یژ گی های خاص خود را دارا بودند جوامعی به نسبت خود کفا با ارتباطات کم و نظام سیاسی محدود ، با سبک و ساختار معیشتی ساده ، بیشتر جا معه نا نویسا ( اهل علم و دانش نبودند ) واراده فرد حاکم بود .

دوره ی مدرن با تحولات فناورانه شروع می شود . قدرت بشر د رتغییر طبیعت به وا سطه علم افزایش می یابد و بشر با استفاده  از دانش ، طبیعت را به استخدام خود در می آورد و زندگی مصنوعی را تو سعه می بخشد این دوره با هدف تسخیر طبیعت با بهره برداری از علم ( آن هم از توع تجربی اش ) وارد تغییرات عمده ای می گردد شروع این دوره به زعم نظریه پردازن متفاوت است برخی از ( کشف آتش ) به عنوان اولین انقلاب مهم سخن گفته اند وبرخی به اختراع فلزات توجه کرده اند ، گروهی دیگرابداع زندگی یک جا نشینی با معیشت کشاورزی واختراع خط را مبنا قرار داده اند .و جمعی دیگربه جا یگزینی نیروی حیوان به جا ی انسان در فر آیند کا رتوجه کرده اند و اختراع چرخ ارابه را مهم تلقی کرده اند ، برخی شروع دوره ی مدرنیه را به و قوع انقلاب صنعتی مر بوط دانسته اند انقلاب صنعتی  با اختراع ما شین بخا ر توسط  جمیزوات شروع می شود  و به تدریج ما شین جای حیوان و انسان را می گیرد .تحولات علمی بیشتر از قرن 18 شیوع می یا بددرحوزه ی علوم زیستی وشیمی این روند تحولات علمی با گذر زمان بیشتر شده و اختراعات و اکتشافات بشری با رشد تصاعد هندسی افزایش می یابد علت اصلی این تحولات تغییر نگاه انسان به پدیده ها و دگرگونی درتغییر روش بررسی پدیده ها ی زیستی ، فیزیک ، شیمیایی و وقایع حا صل د ر زندگی جمعی است .نگاه تجربه گرایی و جزء نگر ، جا یگزین روش قیاسی وکل نگر می شود هدف علم از دریافت مدارج معنوی و یا احساس افتخار به هدف کار برد  و منفعت طلبانه تغییر جهت می یا بد به تغییر فرا نسیس بیکن هدف علم کست قدرت است .مدرنیته در واقع محصول تغییر نظام تفکر ووضع نظام علمی جدید است . د ردوره ی مدرنیته علم به خدمت انسان در می آید تا آدمی با قدرت دانش جهان را به تسخیر خود در آورد ودر پناه قدرت به دست آمده ، انسان غرور و توانمندی خاصی را درخود مشاهده کند .

یکی از ویـژ گی ها ی دوره ی مدرن درحوزه ی سیا ست تغییر شیوه ی اداره ی جا معه نظام اداره اجتماع ا زفر د به نظام های جمهوری و پا رلما نتاریسم است . در این دوره پا رلمان ها شکل می گیرد ، قواعد وضوابط اخلاقی بر مبنای قراردادها ی جمعی تنظیم می شود نظام اخلاقی حول محور انسان و خواسته هایش شکل می گیرد و انسان مداری مر کز ثقل اندیشه ی مدرنیته می شود . تجلی این اندیشه درعرصه ی اقتصاد لیبرالیسم اقتصادی و رفاه درعرصه فرهنگ آزادی معنوی و تنوع فرهنگی در عرصه اجتماعی پذیرش خواسته های جمعی و افکا رعمومی در عرصه ی علم تا کید بربعد کاربردی و منفعت گرایی ود ر عرصه ی مذهب ، پذیرش بعد فردی مذهبی و تفکیک لایه سیاست و اقتصاد ا زمذهب و نحوه ی روی آوری به سکو لاریزم است .                                                     مفهوم تو سعه

جامعه به طوردائم درحا ل تغییر است و توسعه یکی ا زگونه های تغییر می باشد . توسعه تغییری ا زپیش اندیشه شده است . یعنی خودبه خودی واتفاقی نیست . تو سعه فرایندی هدفمند است و با قصد و منظور همراه می باشد ا زنقطه ی شروع می شود و مسیری را می پیماید و به نقطه ختم می گردد .درباره ی مفهوم تو سعه اجماع نظر چندانی و جود ندارد . به همین دلیل تعاریف مختلف از تو سعه مطرح شده است . تو سعه را می توان حرکت جامعه از یک مرحله ی تاریخی و توفیق آن در ورود همه جا نبه به مرحله ای دیگر از تا ریخ دانست به عبارت دیگر تو سعه به مفهوم علمی آن عبارت است از مرگ تدریجی نظام کهن و تولدو رشد تدریجی نظام تازه از زندگی که این نظام جدید خود مرحله و شرایط تاریخی تازه ای برای جا معه خواهید بود ( عظیمی 1371، ص 27) نکاتی که از تعریف فوق استنتاج می شود :

1-    تو سعه یک فرا یند مشارکتی است که مردم درآن نقش مو ثری دارند ( تو سعه ها ی آمرانه و دولت محورد رمقابل تو سعه مردم مدا ر) درجامعه ای که انرژ ی های نهفته درمحیط ( محیط فیزیکی ، مادی  ، انسانی  ،اجتماعی، فرهنگی ) به حد اکثر مطلو بیت برسد سطح توسعه یا فتگی تا لاتر است . جامعه ا ی پیشرفته است که انرژ ی ها ی نهفته محیط خو د را مها رکرده و ازآن استفاده نماید به همین دلیل توسعه یک امر ساز ماندهی شده است یعنی باید مدیریت شود . شروط لازم و کافی آن بیان گر دد و روابط بین عناصر آن تنظیم و ترسیم شود .

2-    تو سعه یک فرایند شدنی وتحقق یا فتنی است که مدار و محورش آدمی است و کشف و شکوفا کردن استعداد های آدمی هدف مهم آن می باشد .توسعه یک پدیده ی عینی  ، اقتصادی ، اجتماعی است بر خلاف مفهوم رشد و مفهوم تو سعه پیچیده  و چندبعدی است و به سادگی نمی توان آن را با شا خص های کمی چون در آمد سرانه ، ازدیاد میزان پس انداز ، سرمایه گذاری و انتقال فناوری پیشرفته ا زکشور های صنعتی به کشور های د رحا ل رشد ، اندازه گیری کرد زیرا گذشته از بهبود اقتصادی و ترقی سطح فناوری باید تغییرات کیفی اساسی درساخت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی پدید آورد . رشد یک پدیده کمی است و توسعه یک پدیده کیفی درفر آ یند توسعه باید کیفیت زندگی ارتقا پیداکند مثلا احساس رضایت از زندگی با همسر و فرزندان و محیط کار ، درمحله ، شهر  و کشور افزایش یابد درفر ایند توسعه شادابی روانی و سلامت اجتماعی و سلامت جسمانی مورد
تو جه است . سلامتاجتماعی یعنی انسان ها نسبت به هم اعتقاد داشته باشند و مسیر جا معه ر ا برای تحقق اهدافشان همواربینند .

توسعه به معنای کا هش فقر ، بیکاری ، نا برابری صنعتی شدن بیشتر ارتباطات بهتر ایجاد نظم اجتماعی و فرهنگ است
د رجمع  بندی این بحث باید گفت سابقه ی مباحث توسعه به عنوان یک موضوع مشخص به بعد ا زجنگ جهانی دوم بر می گردد ( مایرو و سیرز1368، صص 9و 14) گرچه درتاریخ نظریه های توسعه برخی از اندیشمندان ریشه های آن را د راوایل قرن بیستم و حتی قرن نوزدهم ردیابی می کنند ( قره با غیان 1372، ص 10) نظریه های تو سعه دراین دوره درقالب توسعه اقتصادی و نوسازی (
Modernization
) پدیدار شده است .بعد از جنگ جهانی دوم و استقلال مستعمرات قدیم جوامع اروپایی مجموعه ای از نظریه های با هد ف مشخص کردن مسیر رشد و توسعه این جوامع از دورن علم اقتصاد سر بر می آورد . صرف نظر از ریشه های تا ریخی ، اقتصادی این طرح های نظری در محتوای این طرح ها بیشتر از مفاهیم علم اقتصاد استفاده شده است . در نتیجه تو سعه اقتصادی تلقی
می گردد وبا وا ژ گان اقتصادی تعریف می شود ( 1364 ص 133) دراین دیدگاه توسعه معادل (رشد درآمد براساس
سرانه ی  قیمت های وا قعی ) ، ( افزایش سریع و مستمر تولید ملی ) تعریف می شود و تحقیق  آن د رگروه ( انبا شت سرمایه ) و پیشرفت فنا ورانه ( صنعتی کردن ) است ( تودارو 1364، قره باغیان 1327) به عنوان نمونه روستودرنظریه پنج مرحله رشد اقتصاد خود درمرحله سوم ، یعنی مرحله ی خیزش اقتصاد بر رشد فزاینده ی سرمایه گذاری ها و افزایش روز افزون تعداد مو سسه های صنعتی تا کید می کند . به نظر اودراین مرحله بهره وری کشاورزی به منظور آزاد شدن نیروی کارمورد لزوم بازار جدید صنعتی باید افزایش یا بد درنتیجه شهر ها گسترش می یابد ومراکز جدید شهری به وجود می آیند وبه تحریک جغرافیایی  و جمعیتی افزوده می شود انگلستان این مرحله را دراواخر قرن هیجدهم ، فرانسه و آمریکا درنیمه او ل قرن نوزدهم ، آ لمان و ژاپن درنیمه  قرن نوزدهم واوایل قرن بیستم هندوستان و چین نیز درنیمه اول قرن بیستم وارد این مرحله شده اند . به نظر روستو مرحله بعدی یعنی بلوغ چهل سال بعد ا زمرحله جهش اقتصادی اتفاق می افتد . ویژ گی بارز این مرحله جهش اقتصادی اتفاق می افتد .ویژ گی بارزاین مرحله تنوع تولیدات صنعتی است ودرمرحله پنجم با عنوان مرحله مصرف کلان با لا رفتن سطح زندگی وافزایش قشریقه سفیدان و تا مین اجتماعی با لا تر و رفاه بیشتر است ( روشه گی ، صص 211- 207) با گذشت بیش از سه دهه جنگ  دوم وناکامی برخی از کشورها درمسیر توسعه یا فتگی و بروز تبعات منفی درفر یند تو سعه مقوله ی
تو سعه معنای جامع تری پیدا کرد . پیامدها ی منفی تو سعه ی اقتصاد محور و فن سالار ، مقوله توسعه پایدار را به عنوان یک ضرورت جدید مطرح کرد .                           تو سعه ی پایدار

تو سعه پایدار تو سعه ای است که نیازهای جامعه را درحال حاضر تا مین می کندبدون آنکه توانایی نسل های آتی را د ر برآوردن نیازهای خود به مخاطره افکند . توسعه ی پایدار فر ایند تغییری در استفاده از منا بع هدایت سرمایه گذاری ها سمت گیری تو سعه فناوری و تغییری نهادی است که با نیازهای حال وآینده ساز گار با شد ( کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه( WCED ) براساس بیانه ی ریو ، متشکل از نماینگان 176 کشور و ده ها سازمان بین الدولی منطقه ای و بش از هزارسازمان غیردولتی ( در توسعه پا یدارانسان مرکز توجه است و انسان هماهنگ با طبیعت سزاوار تواُم با سلامت و سازندگی هستند ) ( توسعه حقی است که باید به صورت مساوی نسل های کنونی و آینده را زیر پو شش قرار دهد ) . حفاظت از محیط زیست جدانا شدنی از تو سعه است و نمی تواند به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد کشورها
 د ریک حرکت جمعی باید از سلامت و یکپا رچگی نظام طبیعی کره زمین حراست کنند با توجه به سهم متفاوت در آلودگی محیط زیست کشور ها مسئولیت مشترک ولی متفاوتی دراین زمینه دارند دراعلامیه (ریو ) افزون بر ضرورت انتقال فناوری برای تشویق تو سعه پایداربر لزوم ازبین بردن الگو های نا منا سب با این نوع توسعه تا کید شده است و در آن صلح تو سعه حفاظت از محیط زیست جدا نا شدنی اعلام شده اند ( نصیری ، 1377، صص 193- 194 )

توسعه انسانی

با گذشت زمان دردهه ی 1990 مقوله ی توسعه وسعت جدیدی پیدا کرد . توجه به ابعاد انسانی توسعه موجب شده است که سازمان ملل متحد از سال 1990 شیوه ی جدیدی را برای اندازه گیری سطح توسعه ارائه نماید که شاخص توسعه انسانی نام دارد . این شاخص به منظور اندازه گیری توانمندسازی وگسترش دامنه ی انتخاب انسان محاسبه می شود توسعه انسانی مستلزم ایجاد محیطی است که مردم را قادر می سازد استعدادهای خود را به صورت کامل باور کنند و بنابراین می توان گفت تو سعه ی انسانی گسترش انتخاب انسان هاست اساس گستر ش انتخاب ها ایجاد دانایی وتوانایی است .شاخص توسعه انسانی از متغیر ها ی آموزشی ، بهداشتی و اقتصادی تشکیل شده است . اهمیت آموزش به عنوان شاخص مهم در توسعه انسانی موجب شده است که نرخ با سوادی بزرگسالان ( براساس دوسوم ارزش کل ) ونیز میزان خام ثبت نام تحصیلی دردوره ها ی آموزشی ( ابتدایی ، را هنمایی ، متوسطه وعالی ) براساس یک سوم ارز ش کل مورد استفاده قرار گیرد .

متغیر دیگر توسعه امید به زندگی دربدو تولد است که سطح سلامت و بهداشت افراد جامعه را نشان می دهد . بسط و گسترش استعداد ها ونیز انتخاب های انسانی د رگرو عمر طو لانی همراه با سلامت است .متغیر دیگر د رآمد نا خالص داخلی که خود بیانگر میزان رفاه و سطح مناسبی از توسعه به درآمد محدود نیاز ندارد . همواره شاخص درآمد پس از تنزیل درمحاسبه ی شاخص توسعه ی انسانی به کارگرفته می شود . تو سعه ی انسانی بر رشد ظرفیت های مادی د رکنار پرورش استعداد های ذهنی تاکید می ورزد اما رشد اقتصادی را به عنوان ابزاری د رخدمت زندگی بهتر انسانی به کارمی گیرد .

بر اساس گزارش توسعه انسانی منتشر شده درسال 2002 تو سط سازمان ملل ایران با شاخص تو سعه انسانی 721/0 دررتبه ی 98 ود رگروه کشور های دارای تو سعه انسانی متوسط قرار می گیرد افزایش تو لید نا خالص داخلی سرانه و نیز امید به زندگی دربدو تولد درافزایش شاخص تو سعه انسانی موثر بوده است . هر چند مقایسه ی رتبه ی  ایران درتوسعه انسانی نشان می دهد که با افزایش مقدار این شاخص رتبه ی ایران از مرتبه ی دوم د رسال 1999 میلادی (1379) به رتبه 98 درسال 2000 میلادی (1380) نزول کرده است .از میان کشورهایی که رتبه ی آنها با لاتر از جمهوری اسلامی ایران است می توان از بحرین( رتبه 39) عربستان سعودی ( رتبه 71)لبنان (رتبه 86) ترکیه ( رتبه 85) آذربایجان (رتبه 88) و ازبکستان ( رتبه 95) را نام برد .

از سوی دیگر اندونزی ( رتبه 110) مصر ( رتبه 115) هندوستان ( رتبه 124) و پاکستان ( رتبه 138) ا زجمله کشورهایی هستند که رتبه ی آنها در شاخص تو سعه انسانی از ایران پا یین تر است .رتبه ی  ایران د رشاخص تو سعه انسانی ازرتبه ی آن در تولید نا خالص داخلی سرانه ( بر حسب برابری قدرت خریدريال با دلار) به میزان 22 رتبه کمتر است . این افزایش شاخص تو سعه انسانی است به عبارت  دیگر چنانچه تولید ودر آمد کشور به سمت سرمایه گذاری در بخش های اجتماعی مثل آموزش وبهداشت ودرمان گرایش بیشتری پیدا کند امکان افزایش شاخص تو سعه ی  انسانی فراهم می شود به بیان دیگرباید وجه دیگری از توسعه که محور آنان است مورد توجه قراگیرد .بر اساس گزارش توسعه انسانی منتشر  شده درسال 2004 رتبه ی توسعه انسانی د رایران به رتبه 101 کاهش یا فته است .

توسعه دانایی محور دررویکرد توسعه نظام ها ی اجتماعی د رقرن بیست ویکم ، جامعه ی مبتنی بر اطلاعات [1][*]  به سمت جامعه ی مبتنی بر دانایی [2][†] حرکت می کند جامعه ی دانایی محور بر این مبنا استوارشده است که علم و دانش ، تخصص  ، نو آ وری و خلاقیت ، محرک اصلی توسعه ی جوامع می باشد . برخی از ویژ گی ها ی جامعه ی دانایی محور را می توان به شرح ذیل شمرد : مشارکت دائمی و مادام العمر برای شهر وندان دسترسی کلیه ی شهروندان به آموزش های مو ردنیاز

·        استمرار فرهنگی که د رآن ارزش های اجتماعی ازدانش حمایت می کند .

·        مشارکت د ربرنامه های آموزشی که پشتیبانی کننده ی افتصادی و جامعه ی مبتنی بر دانش است .

·        سرمایه گذاری د رتولید و توزیع دانش نوین

·        همکاری بین موسسه های آموزشی ، صنایع و موسسه های اقتصادی و سازمان ها ی دو لتی برای حفظ و نگهداری جامعه ی مبتنی بر دانش .

·        شناسایی کارگران صاحبان علم و معرفت به عنوان یکی از مهم ترین عناصر نظام اجتماعی

هم چنین یو نسکر(2003) برای گسترش جوامع معرفتی چها راصل را الزامی می داند : آزادی بیان دسترسی برابربه آموزش دسترسی  همگان به اطلاعات به خصوص درحوزه ی عمومی پذیرش  تتنوع فرهنگی هانس دریتر اورس [3][‡] نیز مهم ترین ویژ گی های جامعه  ی دانایی محوررا به شرح ذیل مطرح کرده است .

·        میانگین بالاتراز حد متوسط استانداردر آموزش عالی د رمقایسه با دیگر جوامع

·        سهم فزاینده کارکنان معرفتی ا زمجموع کار کنان

·        تو لید محصولات صنعتی با استفاده از هو ش مصنوعی

·        تبدیل سازمان ها اعم از خصوصی و دو لتی و مدنی به سازمان ها ی هوشمند

·        رشد دانش سازمان یافته دیجیتالی د رنظام بانکی ، سازمان های تخصصی و برنامه ریزی سازمانی و رسانه ها

·        مراکز تخصصی چند رشته ای د رحوزه ی علم و پژو هش برای تولید دانش

·        وجود یک فرهنگ معرفتی برای تولید معرفت و ارتقای معرفت های موجود

آموزش علم ، فرهنگ و ارتباطات مهم ترین عناصری هستند که در یک جامعه ی دانایی محور بر آن تا کید می شود . جامعه ی مبتنی بر دانایی محور ، جامعه ای است که عمل وبرنامه های عملی د رراستای آموزش ، علوم ، فرهنگو ارتباطات را به طور منظم و سازمان یافته و هم زمان تدارک ببیند .دانشگاه  و مدرسه به عنوان نهادی ها ی زمینه ساز و تا حدودی مهم ، تعیین کننده ی تحقق توسعه ی مبتنی بر دانایی هستند . د ربیانه ی کنفرانس جهانی درباره ی آموزش عالی برای قرن بیست ویکم [4][§]  برارتباط بین آموزش عالی و جامعه ی دانایی محور تاکید شده است برخی ازموارد مرتبط با موضوع با این بیانه بر نکا تذیل تصریح دارد :ماده ی اول : افزایش آگاهی از اهمیت حیاتی آموزش عالی برای تو سعه فرهنگی  ، اجتماعی ، اقتصادی واهمیت  آن د رساختن آینده ی بهترو ضرورت آن برای نسل  جوان به منظور مجهز شدن به مهارت ها ، دانش و آرمان ها ی ونوین .

·      ماده ی سوم : نقش آموزش و پرورش درسطح عالی به عنوان اصلی ترین عنصرتو سعه ی اجتماعی ، اقتصادی و درسطح اجتماعات محلی و ملت ها

·        ماده ی پنجم: آموزش عالی دانشجویان را باید برای زندگی د ریک جامعه جهانی دانایی محور درقرن بیست و یکم آماده کند

·        ماد ه ی هفتم : اهمیت آموزش عالی د رآموزش درتمام طول عمر افراد وتربیت شهروندان برای مشارکت فعال درجامه .

·        ماده ی هشتم : ایجاد اشاعه وتوسعه ی دانایی از طریق پژوهش در علوم تجربی ، هنر ، علوم انسانی و ترویج و اشاعه نتایج آنها

·      ماده ی سیزدهم : جهت گیری بلند مدت به سمت تحقق اهداف و نیازها ی اجتماعی شامل احترام به فرهنگ هاو حفظ محیط زیست .

·      آموزش عالی باید برای تحقق یک جامعه نوین فارغ ازخشونت و استبداد که درآن افراد با انگیزه تر و وابسته تر به یکدیگر بوده و به انسانیت عشق ورزند و راهنمای آنان خرد باشد گام بردارند .

·      ماده ی هفدهم : رویکرد آموز ش خلاق و تفکر انتقادی و مستقل و کارگروهی د رزمینه ای چند فرهنگی به آموزش عالی باید مبنا و محور باشد .

درالگوی توسعه دانایی محور ، دانش ، عامل اصلی تولید است . این الگو برنیروی انسانی کار آمد و آموزش دیده ، نو آوری و خلاقیت ، کارآفرینی و فناوری های نو تکیه دارد . ترکیب بهینه ی این عناصر، امکان تحول وتغییر از ساختارسنتی تولید به ساختار تولید مبتنی بر دانایی رامحقق می سازد .

دررویکرد جدید توسعه دانایی محور ، شرکت ها ی بزرگ جای خود را به موسسه های کار آفرین پرور و سرمایه گذاری دولتی ، جای خود را به سرمایه گذاری ریسک پذیر خصوصی ونیز صنایع آلاینده جای خود را به صنایع پاک داده اند.در این رویکرد حلقه ی انباشت دانش با خلاقیت ونوآوری وکا رآفرینی امکان پذیر است. سرمایه گذاری مربوط به نرم افزار اطلاق می شود .د رکشورهای OECD 9/7 درصداز تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد از این سهم مخارج عمومی روی آموزش 1/2 درصد سهم مخارج تحقق وتوسعه و 2/1 درصد سهم مخارج سرمایه گذاری در نرم افزارمی باشد سرمایه گذاری درآموزش تنها 58 درصد از کل سرمایه گذاری درنرم افزار وسرمایه گذاری در بخش تحقق وتوسعه با سهم قابل توجه 38 درصداست . بنابر این می توان نتیجه گرفت تنها با سرما یه گذاری درآموزش ، فرایند انباشت سرمایه برای اقتصاد دانایی محور تکمیل می شود .اگر مخارج بخش خصوصی در آموزش و تحصیل را به مجموع سهم سرمایه گذاری به 10 درصد GDP این کشورها می رسد . در صورتی که سرمایه گذاری فیزیکی دراین کشورها 1/20 درصد از GDP آنها راتشکیل می دهد که تقریبا ً دوبرابر سهم سرما یه گذاری دردانش می باشد .

شاخص های اقتصادی دانایی محور

1- شاخص های کیفیت منابع انسانی عبارت است ا ز: نرخ با سوادی ، نرخ ثبت نام درمدارس ، نرخ ثبت نام درآموزش عالی ، نسبت موضوع های علم وفناوری ، نسبت دانشجویان علوم وحتی مخارج مربوط به آموزش ،
مهارت های نو  وابداعی ، مهارت های کاربردی زبان انگلسی درسطح عام .

2- شاخص های R&D : مخارج بخش خصوصی وعمومی روی R&D  مشاغلی دربخش توسعه وتحقق تعداد پتنت ها[5][**] 

3-    شاخص های زیر ساخت اطلاعاتی : میزان دسترسی به اینترنت ، میزان دسترسی به موبایل ، شاخص هزینه ی مکالمات ، میزان آزادی و دسترسی به اطلاعات .

4-     شاخص زیرساخت : سهم سرمایه گذاری روی IT و ICT ، تعداد کامپیوتر های شخصی و ضریب نفوذواستفاده از آن

5-    شاخص ها ی اقتصاد : سطح دانش کارگران ، سهم صنایع و خدمات دانش محور ، سطح مکتوب بودن دانش ، بررسی تاثیر دانش تجسم یافته درفرآیند تولید وکار ، تجارب الکترونیک ، صادرا ت بخش فناوری ها، سهم ورود سرمایه ها ی ریسک پذیر، سطح مراودا ت متخصصان و کارگران با دنیای خارج .

رشد دراقتصاد نوین بر پایه فناوری ها ی انسان مدارو دانایی محور بنا شده است به طوری که دل مشغولی اصل موسسه ها وکشورهایی که می خواهند سهم خود را د رتولید وتجارب دردهه ی اول هزار ه ی سوم میلادی هم چنان محفوظ نگه دارند ، تربیت وحفظ سرمایه ی انسانی مستعد ، خلاق و بهره مند از دانش ومهارت بالاست .

گسترش IT وICT فناوری هایی چون نانو ، بیو تکنولوژی ، پول الکترونیکی و تجارب الکترونیکی درزمره ی توجه به اقتصاد مبتنی بر دانایی است .حجم تجارب الکترونیک درسال 2001 میلادی ارزش بیش از 300 میلیارد دلار را به خود اختصاص داده است .توجه به IT  و ICT به عنوان یکی از مهم ترین ابعاد اقتصاد دانایی محور مطرح است . جدول ذیل سهم این دو مقوله را درسال 2002 نشان می دهد.

سهم کشورها د ربازار جهانی IT و ICT درسال 2002

سهم دربازار ICT

کشور

سهم در بازار IT

12%

زاپن

13%

29%

اروپا

29%

34%

ایالات متحده آمریکا

42%

25%

سایر کشور ها

16%

100%

جمع

100

ماخذ : مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی فناوری اطلاعات و دانش دانشگا ه صنعتی امیر کبیر ، دی ماه ، 1380

وضعیت توسعه فناوری ها ی اطلاعات و ارتباطات د رجامعه ایرا ن [6][††] ( تعداد و ضریب نفوذتلفن )

ایران دارای بیش از چهارده میلیون و دویست و چهل هزار تلفن ثابت ( ضریب نفوذ 5/21) و سه میلیون و صد وهفتادهزارتلفن همراه ( ضریب نفوذ 79/4) است . 293  شهر وسی وهشت هزار و دویست و هشتاد ونه روستای کشور از امکان ارتباط تلفنی برخوردا ر هستند د رعین حال حدود شانزده هزار کیلو متر فیبر نوری پی  بستر مناسبی را برای تقویت شبکه مخابراتی کشور ایجاد کرده است .                  تعدادرایانه درایران

کاربران اینترنت د رایران شما کاربران اینتر نت د رایران در سال 1994 ازدویست و پنجاه نفر فراتر نمی رفت اما اکنون بیش ا زدو میلیون و پانصد هزار ایرانی به صورت دایم وسه میلیون وپانصد هزار نفر به صورت کاربر غیر دائم از اینتر نت استفاده می کنند به این ترتیب ضریب نفوذ اینتر نت ازصفر در سال1994 به 3/5 درسال 2003 افزایش یافته است .براساس بر آورده ها پیش بینی می شود که شماره کاربران اینتر نت درسال 2004 به پیج میلیون و ششصد هزار نفر
د رسال2005 به پانصد میلیون نفر ود رسال 2007 به سی وپنج میلیون نفر افزایش یابد .ضریب نفوذ اینتر نت (وضعیت ایرا ن در مقایسه با دیگر کشور ها ی جها ن ) بر اساس شاخص دسترسی دیجیتال ایران دررده 86 جهان و در میان کشوهای موسط طبقه بندی می شود (43%) . در این طبقه بندی کشورهایی از قبیل مصر (40%) تونس (41%) و اندونزی (34%) در رده هایی پایین تر از ایران قرار دارند و لبنان (48%) و اردن (45%) رده هایی بالاتر را به خود اختصاص داده اند .                
آموزش و فرهنگ سازی (دوره های آموزشی)

492 مرکز آموزش عالی و تخصصی به آموزش ارتباطات اجتماعی و فناوری اطلاعات اشتغال دارند .

الف ارتباطات : در حال حاضر چهار دانشکده ی دولتی به ترتیب نیروی متخصص در علوم ارتباطات اجتماعی و خبر نگاری مشغول می باشد . در مراکز دولتی 821 نفر در مقطع کار شناسی 258 نفر در مقطع کار شناسی ارشد و بیست نفر در مقطع دکتری تخصصی مشغول به تحصیل هستند . این آمار فقط مراکز دولتی راگزارش می کند و چیزی معادل با این آماردر بخش های خصوصی و مراکز آموزش فنی و حرفه ای مشغول به تحصیل می باشد .

ب- فناوری اطلاعات : هم اکنون دوره های گوناگون فناوری اطلاعات در 303 مرکز دانشگاهی در ایران بر قرار است . چهل هزار در چهل رشته ی تحصیلی فناوری اطلاعات از دانشگاه فارغ التحصیل شده اند 25% کارکنان دولت در سازمان هایی که فعالیت آنها در زمینه فناوری اطلاعات است با این فناوری آشنا هستند . این نسبت در سازمان های دولتی دیگر حدود 12% است .

مراکزپژوهشی

پنج مرکز تحقیقاتی دولتی به انجام تحقیقات بنیادی ، کاربردی وتوسعه در ارتباطات اجتماعی و مطالعات رسانه ها اشتغال دارند که اسامی آنها به قرارزیر است :

-         مرکز پژوهش های ارتباطات وابسته به  دانشگاه علامه طبابایی ووزارت ارتباطات و فناوری اطاعات

-         مر کز مطالعات و تحقیقات رسانه ها وابسته به وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی

-         مرکز تحقیقات مخابرات وابسته به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

-      مرکز پژوهش های فرهنگ وارتباطات وابسته به دانشگاه امام صادق (ع) د رسال های اخیر به منظور بهبود و ضعیت برنامه ی توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات وارتباط ( تکفا ) طراحی شده است .

هفت محوراصلی این برنامه عبارت است : دولت الکترونیک آموزش عالی و آموزش پز شکی الکترونیکی آموزش عمومی و ارتقا ی مهارت ها ی دیجیتالی توسعه خدمات اجتماعی اقتصاد و بازرگانی الکترونیکی گسترش فرهنگ و تقویت خط وزبان فارسی برای کاربرد د رشبکه تو سعه پارک ها و مراکز رشد ICT راهبردهای کلیدی برای تحقق برنامه تکفا عبارتند از :

·        تهیه زیر ساخت شامل شبکه ی دسترسی ، قوانین و مقررات ، منابع و تسهیلات

·        برنامه جامع گسترش ICT درتو سعه ملی پا یدار

·        توجه بخش خصوصی به عنوان محور اصلی توسعه ICT

·        توسعه منابع انسانی به عنوان اولیت راهبردی گسترش ICT

توسعه مبتنی بر دانایی درچشم انداز ایران آینده دستیابی به اهداف مدت ترسیم شده د رسند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران د ر1404 خورشیدی مبنی بر پیمودن مسیر تو سعه آن هم از نوع کارآمد و دستیابی به جا یگاه اول اقتصاد ، علمی وفناوری درسطح منطقه ( آسیای جنوب غربی ، آسیای میانه ، قفقاز ، خاورمیانه و همسایگان ) با هویت اسلامی وانقلابی و الهام بخش و سرمشق برای دیگر ملل مسلما ن با استفاده از تعامل سازنده و موثر درروابط بین المللی راهی جز در پیش گرفتن توسعه مبتنی بر دانایی برای سیاست گذاران برنامه ریزان و مجریان با قی نمی گذارند تحقق اهداف  مشخص شده در سند چشم انداز مستلزم اتخاذ راهبرد توسعه ی همه جانبه پایدار و انسانی است زیرا بدون توجه به سرمایه انسانی و تربیت نیروی کار آمد و ماهر ، ارزش ذخایر ومنابع سرشار زمینی و زیر زمینی موجود به کالایی با حداقل بها کاهش می یابد به همین منظور توجه به آموزش و پرورش ودانشگاه ها ومو سسه های آموزش عالی به عنوان راهبرد تحقق تو سعه الزامی است . بیان دیگرپیش نیاز توسعه ی اقتصادی وفنی درجامعه اتخاذ راهبرد توسعه ی انسانی را ضروری می سازد .

جامعه دانایی محور مستلزم اتخاذ رویکرد آموزش دائمی ومادام العمر برای شهروندان است . دسترسی کلیه ی شهروندان به آموزش های مورد نیاز سرمایه گذاری در تولید و اشاعه ی دانش و افزایش متوسط سواد علمی جامعه راهبرد تعین کننده در پیمودن مسیر توسعه ی مبتنی بردانایی است . فراهم آوردن امکانات تسهیلات لازم و افزایش موسسه های آموزشی و بهبود کیفیت نظام آموزشی ا زدبستان ها تا دانشگاه ها ا زالزامات توسعه ی دانش می باشد برقراری تعامل موثر و سازنده بین موسسه های اقتصادی وفنی با نهادهای آموزشی تضمین کننده ی مو فقیت برنامه ی تو سعه ی مبتنی بردانایی است . مساعد کردن زمینه های اجتماعی و فرهنگی نظیر ایجاد و گسترش فرهنگ و ارزشها ی فرهنگی که از دانش پشتیبانی نماید و هم چنین پذیرش تنوع فرهنگی ، حقوق شهروند ی ودسترسی به اطلاعات تسهیل کننده ی جامعه ی مبتنی بر دانایی است .

انسان ترسیم شده درچشم انداز بیست ساله که از سلامت رفاه امنیت غذایی تا مین اجتماعی و بهره مند ی ازمحیط زیست سالم بهره مند باشد هنگامی پدیدار می شود که او متصف به ویژ گی دانایی با شد تا در پرتو دانش بتواند را ه را از کژ راهه تشخیص داده و با استفاده ا زسرمایه ی دانایی به عنوان موجود خلاق و مسئولیت پذیر در عرصه اجتماعی به ایفا ی نقش بپردازد .

تربیت انسان فعال ایثار گر مومن و برخوردار از وجدان کار و انظباط و متعهد به انقلاب ونظام اسلامی  ، هنگامی امکان پذیراست که نظام تربیتی آموزشی و فرهنگی جامعه حول محور پرورش و شکوفایی استعداد های انسانی متمرکز گرد د .

شرط لازم چنین  تربیتی به خلاقیت ، افزایش توانمندی آفرینشگری آدمی وسوق دادن نظام آموزشی و تربیتی ( اطلاعات محور ) به ( دانایی محور ) است . در نظام دانایی محور فرد تربیت شده از تجمع دانش و بیش بهره مند و به عنوان محرک اصلی
تو سعه عمل کند  لازمه ی برقراری تعامل سازنده و موثر با جهان با رعایت اصول عزت حکمت و مصلحت با دیگر جوامع ( جوامع اسلامی ، همسایگان وهمکاران منطقه ای دیگر ملل ) شناخت و آگاهی ا زو ضعیت کشورها ساختارها ی محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی وفرهنگی آنهاست .فقدان شناخت موجب و اگر ایی سیاسی شده و زمینه ی انزو اگرایی  و گسست را تشدید می نماید و مهم تراز همه تصریح بر دستیابی سکوی اول در اقتصاد وعلم و فناوری درسند چشم انداز تو سعه ی ایران آینده مسئولیت سنگینی بر عهده ی نهادها ی حکومتی و بخش خصوصی می گذارد آن هم درجهان پر شتاب علم وفناوری به طوری که ما مجبورهستیم که رقابت را پذیرفته و آمادگی لازم برا ی شرکت در این مسابقه را پیدا کنیم . به همین دلیل دستیابی به مرتبه اول د رحوزه ی  علم به طور عام و علوم فنی ، علوم پایه و علوم انسانی به طور خاص مستلزم بازنگری نظام علمی دانشگاه ها وموسسه های آموزش عالی وپژوهش عمومی است . ارتقای کیفیت آموزش بهبود نظام برنامه ریزی درسی و اتخاذ راهبردها ی علمی اشاعه علم و پژوهش ود رنهایت بومی کردن و عمومیت بخشی به پژ وهش وتوسعه
R&D ودستیابی همگانی به آموزش عالی واستفاده بهینه تراز فضاها وامکانات موجود و حرکت درایجاد دانشگاه های الکترونیکی حیاتی می باشد .

پیش نیاز اصلی تحقق نظام آموزشی مبتنی بردانایی فراهم کردن زمینه های عمومی آن درجامعه است رسیدن به فرهنگ معفرتی ومولد نیازمند اصلاح فرهنگ عمومی جامعه است .حمایت و توسعه نظام ارزشی حمایت کننده از فرایندهای علمی و افزایش خرد ورزی و خردگرایی ا زجمله راهبردهای اصلاح فرهنگ عمومی غیر مولد می باشد . افزایش متوسط آگاهی های علمی مردم به طوری که دانش یک فردکم سوادبیست سال آینده معادل دانش یک فرد با مدرک کارشناسی و کارشناسی وارشد فعلی باشد از جمله راهکاری های علمی افزایش متوسط سواد علمی جامعه است . رسانه های همگانی با لاخص تلویزیون مطبوعات و منابع آگاهی بخش اعم ازسنتی و مدرن رسالت سنگینی به عهده دارندتا مردم را برای پیمودن مسیر ترقی و پیشرفت علمی ، فنی و اقتصادی آماده نمایند .

درحوزه ی علم و فناوری و دستیابی به مرتبه اول منطقه ای جامعه ی ما با چالش های مهمی مواجه است . شکاف دیجیتالی وتوزیع نابرابر اطلاعات وعدم وفاق براصول وارزش های مشترک ، از چالش های مهم کنونی به شمار می روند . گسترش IT و ICT از جمله فرصت های باقی مانده برای تسریع درروند توسعه وکاستن از شکاف بین کشور های فراصنعتی ود رحال صنعتی شدن می باشد به دلیل نوبودن فناوری های جدید وامکان رقابت دراین عرصه از فناوری برای جوامعی چون جامعه ی ما به شدت ساده تر و عملی تراز دیگر عرصه هاست برخورداری از نیروی انسانی به نسبت ماهر و پایین بودن هزینه های تولید نسبت به دیگر بخش ها وامکان وارد شدن بخش خصوصی کم توان اقتصادی به شرط حمایت مراکز رشد از جمله مزیت های فعلی جامعه ما می باشد مهم ترین راهبردقابل اتخاذ درایران آینده درزمینه ی توسعه ی IT توسعه منابع انسانی وافزایش کیفیت سرمایه ی انسانی است . رشد منابع انسانی از طریق رشد افراد برخوردار از مهارت IT وبهره مند ازدانش روز دراین زمینه فراهم نمودن دانش پایه IT درآموزش و پرورش ورشته ها ی دانشگاهی متناسب با رشته مربوط افزایش
توانمند ی های زبان خارجی وبازنگری درحوزه ی آموزش زبان خارجی درمدارس امکان پذیر خواهد بود .به لحاظ زیر ساخت گسترش پارک های فناوری نرم افزارمعافیت مالیاتی برای تولید کنندگان صنعت
IT متناسب سازی ساختار سازمان های اداری با رویکرد توسعه IT   پشتیبانی از مراکز رشد و موارد ریسک پذیرIT افزایش انجمن های علمی و فرهنگی  صنعت IT در سیاست ها وبرنامه ها می تواند شرایط برای توسعه ی مبتنی بر دانایی با رویکرد IT درایران آینده را فراهم نماید

 منابع تکفا ( 1383) مقاله ایران و جامعه اطلاعات و ضعیت پیشرفت و چشم انداز ، مجله تکفا سال دوم شماره اول.

تو دارو مایکل (1364) توسعه اقتصاد ی در جهان سوم ترجمه غلامعلی فرجادی ،تهران : سازمان برنامه وبودجه

چلبی ، مسعود (1375) نظم اجتماعی ، تهران نشرنی

دانشگاه صنعتی امیر کبیر (1380) مجموعه مقالا ت اولین کنفرانس بین المللی فناوری اطلاعات تهران .

روشه گی ( 1382) سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران درافق 1404 هجری شمسی

عبداللهی محمد ( 1372) جایگاه ونقش آموزش و پرورش درفرایند تو سعه ملی ایران فصلنامه علوم اجتماعی شماره سوم و چهارم تهران دانشگاه علامه طباطبایی

عظیمی حسین (1371) مقاله دین فرهنگ و توسعه مجله فرهنگ وتوسعه

مایرز سیرز (1368) پیشگامان توسعه ترجمه سید علی اصغر هدایتی وعلی یاسری تهران : سمت

مرکز هم اندیشی توسعه استان اصفهان (1382) گفتار هایی دراهمیت توجه به توسعه انسانی دردستیابی به توسعه پایدار گزارش شماره 6 نصیری ، حسین . ( 1377) توسعه پایدار چشم انداز جهان سوم مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی شماره 127- 128 .

رضا  اسماعیلی



 



                         1- Information society                                                                                                                                     

2- Knowledge society                                                                                                                                                      

3- Hans – dreter evers                                                                                                                                                       

4 – World conference on higher education : higher education in the twenty – first century                                           

1- Patents                                                                                                                                                                             

 

منوی اصلی
صفحه اصلی
اجتماعی
اقتصادی
دینی و عرفانی
روان شناسی
اخبار و اطلاعات
مقالات دانش آموزی
مقالات دانشجویی
بانک سوالات
پژوهش و تحقیق
طرح درس از کتب درسی
تصاویر
تماس با ما
ساعت
روزشمار
جستجوی گوگل

Google

شمارنده

نظرسنجی
نظر شما درباره نام سایت"یاران سبز " چیست؟
  
وضعیت جامعه شناسی در ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
  
 
     

www.yaranesabz.ir

MamboLearn.com